Άραγε, τι μπορεί να είναι η μοναξιά? Πόσες ερμηνείες τις
έχουν δοθεί τελικά και κατά πόσο συντελεί στην μη ολοκλήρωση του ανθρώπου σαν
άτομο μέσα στην κοινωνία? Μπορεί να θεωρηθεί σαν μέγεθος που επιδέχεται
διαβαθμίσεις? Είναι ερωτήματα που σε όλους μας λίγο πολύ έχουν κατά καιρούς
δημιουργηθεί και σε αυτό ευθύνεται σε ένα μεγάλο βαθμό και ο σύγχρονος τρόπος
ζωής που έχουμε επιλέξει, ένας τρόπος ζωής γεμάτος άγχος και αγωνία, μια καθημερινή δοκιμασία αξιολόγησης των πνευματικών και σωματικών ικανοτήτων μας.
Ο ορισμός της μοναξιάς δεν αποτελεί από μόνος του
κατασταλτικό παράγοντα για την μη ολοκλήρωση του ατόμου μέσα στην κοινωνία,
διότι δεν αφαιρεί από το άτομο, το πρόσωπο καλύτερα, την ικανότητα του να
ασκήσει διαλεκτικό έλεγχο. Βέβαια, ο παραπάνω ισχυρισμός ισχύει στην περίπτωση
που θεωρούμε ότι η άσκηση διαλεκτικού ελέγχου, η ικανότητα καταλογισμού των
ευθηνών των πράξεων και η πλήρης αποδοχή του παρελθόντος αποτελούν στοιχεία
ικανά να καταστήσουν ένα πρόσωπο ελεύθερο και κατά επέκταση ολοκληρωμένο σε μια
δημοκρατικά διαμορφωμένη κοινωνία. Αν όμως η κατάσταση της μοναξιάς συνδυαστεί
με μια ψυχολογική μεταβολή του ατόμου, μετατρέποντάς τον αυτόματα σε ασταθή
χαρακτήρα, αυτομάτως αναιρείται η ελευθερία του ατόμου εφόσον είναι αδύνατο να
θεωρήσουμε ένα τέτοιο πρόσωπο ικανό προς καταλογισμό. Συνεπώς, δεν μπορούμε να
τον θεωρήσουμε σαν ολοκληρωμένο κοινωνικά άτομο.
Πολλές φορές λέμε κάποιος είναι μόνος διότι δεν έχει φίλους
ή ότι νιώθουμε μεγάλη μοναξιά αν δεν κτυπάει το τηλέφωνο ή το κουδούνι του
σπιτιού μας. Τα παραπάνω αποτελούν απλώς ενδείξεις τις μοναξιάς και μάλιστα θα
τολμούσα να πω ότι είναι και αβάσιμες διότι ανταποκρίνονται μόνο στον εξωτερικό
φλοιό του ορισμού της μοναξιάς. Ας πούμε πως είναι μονάχα ένα μέρος των συμπτωμάτων
και αναμφισβήτητα δεν μπορούν από μόνες τους να καθορίσουν τον ορισμό της
μοναξιάς. Δεν αποτελούν καν αποδεικτικά στοιχεία, αφού καταρρίπτονται αυτομάτως
με την ύπαρξη ανθρώπων που βιώνουν την μοναξιά σε μεγάλο βαθμό διατηρώντας παράλληλα
ένα κοινωνικό κύκλο άμεσης συναναστροφής.
Τελικά, ποίο γεγονός βιώνει το άτομο που νιώθει πραγματικά
μοναξιά? Κατά την δική μου άποψη, το φαινόμενο της μοναξιάς προκύπτει από την
στιγμή που το άτομο, σαν συνολική συγκρότηση του εαυτού και του προσώπου,
αρχίζει να διαχωρίζει τις δικές του επιθυμίες από τα ¨θέλω ¨ και τα
¨πρέπει¨ που του τίθενται από το
εξωτερικό του περιβάλλον. Δηλαδή, από
την στιγμή που οι πράξεις του, το εκτελεστικό κομμάτι των επιθυμιών του, δεν
ενεργούν με την δική του βούληση αλλά περιορίζονται από το περιβάλλον μέσα στο
οποίο ζει. Σίγουρα, το παραπάνω γεγονός επιβάλλει περιορισμούς στις επιλογές
του ατόμου. Οι περιορισμοί στην ελευθερία των πράξεων του καθιστούν το άτομο
αυτομάτως ανελεύθερο. Ο συλλογισμός αυτός σε πρώτη ανάγνωση έρχεται σε αντίθεση με αυτό που υποστήριξα
παραπάνω, δηλαδή στην μη κατασταλτική δράση της μοναξιάς σε σχέση με την
κοινωνική ολοκλήρωση του ατόμου. Η
αναίρεση του συλλογισμού μου ισχύει στην περίπτωση που οι επιθυμίες του ατόμου
με τις αντίστοιχες του εξωτερικού του περιβάλλοντος είναι εκ διαμέτρου
αντίθετες, δηλαδή αυτομάτως από τον ορίζοντα των επιλογών του ατόμου
διαγράφονται κάποιες επιλογές. Όμως, το φαινόμενο της μοναξιάς δεν σχετίζεται
με τις περιπτώσεις του περιορισμού των
επιλογών δράσης. Για παράδειγμα, αν ένας εργοδότης μας πει κάνε το Α αν θέλεις
να διατηρήσεις την θέση σου, ενώ εμείς δεν είμαστε διατιθέμενοι να κάνουμε την
πράξη Α αλλά μια πράξη Β και χάνουμε την δουλεία μας, δεν μπορούμε να
θεωρηθούμε διαισθητικά ότι νιώθουμε την μοναξιά γιατί απολυθήκαμε. Αντιθέτως, η
μοναξιά σχετίζεται με το κόστος μια επιλογής αλλά σύμφωνα με την δική μας
κοστολόγηση. Σχετίζεται με τις επιλογές μας εντός ενός περιβάλλοντος καθαρά
εσωτερικού, ακόμη και το εξωτερικό περιβάλλον που αναφέρθηκε ανήκει στο
εσωτερικό αυτού του περιβάλλοντος . Έτσι, ενώ για το κοινωνικό περιβάλλον μέσα
στο οποίο δρούμε μπορούμε να θεωρηθούμε ελεύθεροι , αφού τηρούμε όλα τα
κριτήρια που αντικατοπτρίζουν αυτή την ιδιότητα, εντούτοις είναι πιθανό να
είμαστε άτομα τα οποία νιώθουμε την μοναξιά, εφόσον ισχύει ο διαχωρισμός
των ¨θέλω¨ μας. Μπορούμε να
αντιστοιχίσουμε τον παραπάνω συλλογισμό με τον αντίστοιχο της φυσικής, ο οποίος
πραγματοποιεί τον διαχωρισμό μεταξύ μακρόκοσμου και μικρόκοσμου. Συνεπώς, ενώ
στο μακρόκοσμο θα είναι δυνατό να θεωρηθούμε ελεύθερα άτομα, στο μικρόκοσμο
είναι δυνατό να βιώνουμε την μοναξιά. Βέβαια, ο παραπάνω ισχυρισμός ισχύει στην
περίπτωση που τα κριτήρια που καθιστούν ένα άτομο ελεύθερο δεν είναι ενεργά
στην περίπτωση της όρασης του ατόμου σαν δυαδική μονάδα, δηλαδή στον χώρο του
μικρόκοσμου, γεγονός το οποίο ισχύει διότι είναι αδύνατο ένα άτομο στο
εσωτερικό του να διατηρεί κοινωνικές δομές.

